عقلى اقامه مىكند و دليل مخالفين را با استدلال عقلى ابطال مىكند و از آنها برهان و دليل مطالبه مىكند و مىگويد : * ( قل هاتوا برهانكم ان كنتم صادقين ) * ، و ثالثاً تاريخ و سرگذشت بشر و علل و موجبات سعادت يا شقاوت وى را تعليل و تحليل مىكند و به طرز منطقى و معقولى رابطهء هر معلولى را با علت روانى يا اجتماعى خود بيان مىكند ، و رابعاً مقررات و دستورهاى خود را منبعث و ناشى از علتها و مصلحتها و حكمتها مىداند و به آنها اشاره مىكند ، حقاً بايد كتاب عقل شناخته شود . الهام و اشراق : در اينكه قرآن عقل را معتبر مىشمارد و سند مىداند و براى وى ارزش و اصالت قائل است ، بحثى نيست . اما اين به معنى اين نيست كه قرآن روش اشراق و الهام را معتبر نمىشناسد . قرآن در عين اينكه روش عقلى را معتبر مىداند ، روش اشراق و الهام را نيز معتبر مىشمارد . قرآن ميان اين دو روش ضديت و تنافى قائل نيست و قهراً براى موردى كه ميان آنها جنگ دربگيرد تكليف معين نمىكند ، زيرا چنين موردى وجود ندارد و به اصطلاح سالبهء به انتفاء موضوع است . ولى در عين حال به اين مطلب اذعان و اعتراف دارد كه افق اشراق و الهام از افق عقل و منطق وسيعتر و فسيحتر است . اى بسا حقايقى كه در پرتو الهام و اشراق و وحى مكشوف مىگردد كه سالها و بلكه قرنها لازم است كه مركب كندرو عقل و علم و خرد ، خود را به آنجا برساند و شايد هيچ گاه هم نتواند خود را به آن قله ها برساند . * ( ماضل صاحبكم و ما غوى . و ما ينطق عن الهوى . ان هو الَّا وحى يوحى . علَّمه شديد القوى . ذو مرة فاستوى . و هو بالافق الاعلى . ثم دنا فتدلى . فكان قاب قوسين او ادنى . فاوحى الى عبده ما اوحى .